काठमाडौँ । नेपाली समाजमा महिलाहरूको उपस्थिति विस्तारै सबै क्षेत्रमा बढ्दै गएको भए पनि सुरक्षा निकाय, विशेषतः ट्राफिक प्रहरी जस्तो कठिन र चुनौतीपूर्ण क्षेत्रमा अझै पनि महिला सहभागिता सीमित नै देखिन्छ। यस्तै चुनौतीपूर्ण क्षेत्रमा आफ्नो पहिचान स्थापित गर्न सफल भएकी एक प्रेरणादायी पात्र हुन्—उपत्यकाकै एक्ली महिला ट्राफिक ईन्चार्ज सई, वाल्मीकि वली।

बाँके जिल्लामा सामान्य परिवारमा जन्मिएकी वलीको बाल्यकाल आर्थिक अभावसँगै बित्यो। उनी सानैदेखि नर्सिङ पढेर सेवा गर्ने सपना बोकेकी थिइन्। तर पारिवारिक आर्थिक अवस्था कमजोर हुँदा त्यो सपना अधुरै रह्यो। परिस्थितिसँग हार नमानी, उनले आफ्नो जीवनको बाटो आफैं कोर्न निर्णय गरिन्। घरपरिवारलाई समेत थाहै नदिई नेपाल प्रहरीमा भर्ना हुने साहसिक निर्णयले उनको जीवनको दिशा नै परिवर्तन गरिदियो।

वि.सं. २०६९ सालमा प्रहरी जवानका रूपमा संगठनमा प्रवेश गरेकी वलीले आफ्नो मेहनत, अनुशासन र लगनशीलताका कारण छोटो समयमै पहिचान बनाउन सफल भइन्। २०७३ सालमा असई ( प्रहरी सहायक निरीक्षक) पदमा नाम निकाल्दै उनले आफ्नो क्षमता प्रमाणित गरिन्। आफ्नो ब्याजका ५१ जनामध्ये प्रथम स्थान हासिल गर्नु उनको प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता र कार्यकुशलताको प्रमाण हो।

तालिममै उत्कृष्टता –

ट्राफिक तालिमको क्रममा पनि वली सधैं आफूलाई उत्कृष्ट सावित गर्दै अघि बढिरहेकी थिइन्। उनले केवल औपचारिक रूपमा तालिम पूरा गर्ने मात्र होइन, हरेक अभ्यास, मूल्याङ्कन र प्रतिस्पर्धात्मक गतिविधिमा सक्रिय सहभागिता जनाउँदै आफ्नो क्षमता प्रदर्शन गरिन्। सैद्धान्तिक ज्ञानदेखि व्यवहारिक अभ्याससम्म उनले अनुशासन, तत्परता र नेतृत्व क्षमता देखाउँदै प्रशिक्षकहरूको ध्यान खिच्न सफल भइन्।

ट्राफिक व्यवस्थापन, सडक सुरक्षा, संकेत प्रणालीको प्रयोग तथा भीड नियन्त्रण जस्ता विभिन्न विधामा उनी निरन्तर उत्कृष्ट घोषित हुँदै आएकी थिइन्। कठिन परिस्थितिमा समेत धैर्य र संयम कायम राख्ने उनको क्षमता विशेष रूपमा प्रशंसनीय मानिन्थ्यो। सहकर्मीहरूका लागि उनी प्रेरणाको स्रोत बन्दै गइन् भने प्रशिक्षकहरूले उनलाई भविष्यकी सक्षम कमान्डरका रूपमा हेर्ने गरेका थिए।

नेतृत्वमा पनि अब्बल

प्रहरी सहायक निरीक्षक (असई) को रूपमा कार्यरत रहँदा उनले हरिसिद्धि प्रभागको इन्चार्जको जिम्मेवारी सम्हाल्ने अवसर पाएकी थिइन्। उक्त जिम्मेवारी उनले उदाहरणीय रूपमा निर्वाह गरिन्। कोभिड महामारीको बेला सीमित स्रोत र विभिन्न चुनौतीबीच पनि उनले टोलीलाई प्रभावकारी रूपमा परिचालन गर्दै शान्ति–सुरक्षा कायम राख्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेकी थिइन्।

उनको नेतृत्वमा प्रभागको कामकाज थप व्यवस्थित, प्रभावकारी र सेवामुखी बनेको सहकर्मीहरू बताउँछन्। सेवाग्राहीसँगको व्यवहारदेखि प्रशासनिक व्यवस्थापनसम्म उनले पारदर्शिता, जवाफदेहिता र तत्परतालाई प्राथमिकता दिइन्। जसका कारण उनी विश्वासिलो र सक्षम अधिकृतका रूपमा स्थापित भइन्।

एक्ली महिला ट्राफिक सई

हाल उपत्यकाकै ट्राफिक प्रहरीतर्फ एक्ली महिला सईका रूपमा कार्यरत वली विगत दुई वर्षदेखि निरन्तर ट्राफिक व्यवस्थापनमा खटिँदै आएकी छिन्। उनका लागि यो जिम्मेवारी केवल जागिर मात्र नभई सेवा र समर्पणको माध्यम हो। सडकमा घण्टौंसम्म उभिएर काम गर्नुपर्ने, धूलो, धुवाँ र भीडभाडसँग जुध्नुपर्ने यो पेशामा महिलाको आकर्षण कम हुनुका कारण यिनै चुनौतीहरू रहेको उनी बताउँछिन्।

महिला ट्राफिक प्रहरीले भोग्नुपरेका विशेष समस्याहरू पनि कम छैनन्। महिनावारीका बेला प्याड परिवर्तन गर्नका लागि पर्याप्त र सुरक्षित सुविधा नहुनु जस्ता आधारभूत समस्याहरू अझै कायम रहेको उनको अनुभव छ। यस्ता विषयमा सम्बन्धित निकायले गम्भीर ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता उनले औंल्याएकी छिन्।

परिवारको साथ, दोहोरो जिम्मेवारी

हाल ट्राफिक प्रहरी प्रभाग चापागाउँकी इन्चार्जसमेत रहेकी वलीलाई परिवारको साथले थप ऊर्जा दिएको छ। उनका दाजु, भाउजु र श्रीमान् समेत नेपाल प्रहरीमै आबद्ध भएकाले पेशागत समझदारी र सहयोग पाउन उनलाई सहज भएको छ।

एक सन्तानकी आमा वली व्यावसायिक जीवनसँगै व्यक्तिगत जिम्मेवारी पनि उत्तिकै कुशलतापूर्वक निर्वाह गरिरहेकी छिन्। दिनभरि सडकमा ड्युटी पूरा गरेर घर फर्किएपछि सासु–ससुरासँग छाडेको सन्तानलाई माया गर्दै उनी पुनः गृहिणीको भूमिकामा रमाउँछिन्। उनी भन्छिन्, “ड्युटीपछि बच्चालाई अँगाल्दा सबै थकान हराउँछ।”

प्रेरणाको स्रोत

वाल्मीकि वली केवल एक प्रहरी अधिकृत मात्र होइनन्, उनी संघर्ष, साहस र आत्मविश्वासको जिवन्त उदाहरण हुन्। सीमित स्रोत र अनेकौं चुनौतीबीच आफ्नो पहिचान स्थापित गर्दै अगाडि बढिरहेकी उनीजस्ता महिलाहरूले समाजमा स्पष्ट सन्देश दिएका छन्—सपना ठूलो हुनुपर्छ, परिस्थिति होइन।

उनको कथा व्यक्तिगत सफलता मात्र होइन, महिला सशक्तीकरणको एक प्रेरणादायी दस्तावेज पनि हो।